Perth leży nad rzeką Tay, blisko miejsc, w których przez stulecia kształtowała się szkocka monarchia. Jego przeszłość można poznawać przez kamienie koronacyjne, przedmioty wydobyte z rzeki, dawne stroje i zabytkowe świątynie. Najważniejszym przystankiem jest Perth Museum, gdzie od 2024 roku znajduje się Kamień Przeznaczenia.
Perth i Scone – królewska historia nad Tay
W średniowieczu Perth należało do najważniejszych szkockich miast królewskich. Położenie przy przeprawie przez Tay sprzyjało jego rozwojowi, a sąsiedztwo Scone, miejsca intronizacji monarchów, wzmacniało znaczenie polityczne. Odbywały się tutaj zgromadzenia parlamentu i dostojników kościelnych, a królewski dwór korzystał z miejscowych rezydencji. Dzisiejsze miasto i pobliskie Scone są więc ściśle powiązanymi punktami na mapie historii szkockiej władzy.
Kamień Przeznaczenia – od Scone do Westminster
Stone of Destiny, nazywany także Stone of Scone, to blok piaskowca ważący około 152 kilogramów. Jego znaczenie wynika z wielowiekowego związku z obejmowaniem władzy królewskiej. W Scone wykorzystywano go podczas intronizacji szkockich monarchów. Perth Museum jako pierwsze udokumentowane użycie wskazuje ceremonię Aleksandra III w 1249 roku.
Najdawniejsze losy kamienia obrosły legendami. Jedna z nich utożsamiała go z kamieniem, na którym biblijny Jakub oparł głowę podczas snu w Betel. Opowieści prowadziły go następnie przez odległe kraje do Irlandii i Szkocji. To tradycja legendarna; według informacji muzeum piaskowiec pochodzi z okolic Scone.
W 1296 roku Edward I zabrał kamień ze Scone do Anglii. Był to wyraźny gest podporządkowania szkockiego królestwa. W opactwie westminsterskim umieszczono go w specjalnie zamówionym krześle koronacyjnym. Przez kolejne stulecia dawny symbol szkockiej monarchii uczestniczył w koronacjach angielskich, a później brytyjskich władców.
W Boże Narodzenie 1950 roku czterech studentów Uniwersytetu w Glasgow – Ian Hamilton, Gavin Vernon, Kay Matheson i Alan Stuart – wyniosło kamień z Westminster Abbey. Chcieli sprowadzić go do Szkocji. Podczas akcji blok pękł, lecz później połączono jego części. W kwietniu 1951 roku pozostawiono go w opactwie Arbroath, gdzie został odzyskany przez władze. W lutym 1952 roku ponownie znalazł się w krześle koronacyjnym.
Oficjalny powrót do Szkocji nastąpił w 1996 roku. Uroczystość przyjęcia kamienia na zamku w Edynburgu odbyła się 30 listopada, w dzień św. Andrzeja. Przez kolejne lata oglądano go tam obok szkockich regaliów koronacyjnych. Zachowano jednak możliwość czasowego przewożenia go do Westminster na następne koronacje. Tak stało się 6 maja 2023 roku, podczas koronacji Karola III.
Nowy etap rozpoczął się wraz z otwarciem Perth Museum 30 marca 2024 roku. Kamień ponownie znalazł się w Perthshire, blisko dawnego ośrodka królewskiego w Scone. Dziś jest centralnym eksponatem muzeum, a jego prezentacja łączy opowieść o monarchii, szkockiej tożsamości i wielowiekowych sporach o władzę.
Perth Museum – historia opowiedziana przez przedmioty
Muzeum mieści się w zabytkowym gmachu dawnego City Hall, który wcześniej służył między innymi koncertom, targom i publicznym spotkaniom. W obecnej siedzibie działa od 2024 roku. Wokół Kamienia Przeznaczenia pokazuje zbiory związane z Perth i Kinross, a także obiekty pochodzące z innych części świata.
Dłubanka z Carpow. Licząca około 3000 lat łódź została wydrążona w jednym pniu dębu. Drzewo miało około 400 lat, gdy je ścięto. Zabytek, datowany na około 1000 rok p.n.e., przypomina, że Tay od dawna służyła transportowi ludzi i towarów. Muzeum przedstawia również możliwość wykorzystywania takich łodzi podczas obrzędów związanych z rzeką.
Piktyjski kamień z St Madoes. Płyta z VIII wieku łączy monumentalny krzyż z przedstawieniami zwierząt i charakterystycznymi znakami Piktów. Na odwrocie wyrzeźbiono trzech jeźdźców w płaszczach i kapturach. To świadectwo świata, w którym chrześcijańska symbolika spotykała się z miejscową tradycją artystyczną.
Jedwabny kaftan z XVII wieku. Strój z lat 20. XVII stulecia wykonano z kremowego jedwabiu ozdobionego nacięciami. Ma stojący kołnierz i długie rękawy. Kosztowna, importowana tkanina wskazuje na zamożnego właściciela. Tak dobrze zachowane ubranie pozwala przyjrzeć się dawnemu krawiectwu i modzie.
Płaszcz Kahu Kākāpō. Ten maoryski strój z początku XIX wieku wykonano z wykorzystaniem piór kākāpō, nielotnej papugi z Nowej Zelandii. Muzeum opisuje go jako jedyny znany zachowany kompletny płaszcz z piór tego gatunku. Jako taonga, czyli skarb kultury maoryskiej, pokazuje również światowy wymiar kolekcji Perth.
Łosoś Georginy Ballantine. 7 października 1922 roku Ballantine złowiła w Tay łososia ważącego około 29 kilogramów. Walka z rybą trwała dwie godziny, a połów zapisał się jako brytyjski rekord wędkarski. Eksponat jest odlewem: samą rybę przekazano szpitalowi Perth Royal Infirmary, gdzie zjedli ją pacjenci i personel.
Meteoryt Strathmore. W grudniu 1917 roku nad Szkocją zaobserwowano jasną kulę ognia, a w okolicach Coupar Angus i Blairgowrie odnaleziono cztery fragmenty meteorytu. Muzeum prezentuje fragment z farmy South Corston. Ten obiekt poszerza opowieść o regionie o wydarzenie, które przyciągnęło uwagę mieszkańców i ówczesnej prasy.
St John’s Kirk – średniowieczna świątynia przy muzeum
Osobną historię ma St John’s Kirk, kościół św. Jana Chrzciciela położony w pobliżu Perth Museum. Pierwsza pisemna wzmianka pochodzi z 1126 roku, a obecna budowla jest w znacznej mierze rezultatem XV-wiecznej przebudowy.
To właśnie tutaj 11 maja 1559 roku John Knox wygłosił kazanie, po którym doszło do niszczenia wyposażenia religijnego i ataków na miejscowe klasztory. Wydarzenia te należą do ważnych epizodów szkockiej reformacji. St John’s Kirk i katedra św. Niniana pokazują dwa różne rozdziały religijnej historii Perth: średniowiecznego miasta i XIX-wiecznego odrodzenia episkopalnego.