W zachodniej części Edynburga znajdują się trzy miejsca pokazujące różne oblicza szkockiej stolicy: zabytkowy cmentarz Dean Cemetery, narodowa galeria sztuki nowoczesnej oraz dawna osada młynarska Dean Village. Położone blisko siebie, łączą historię miasta, architekturę i sztukę z zielonym krajobrazem doliny Water of Leith.
Dean Cemetery – historia zapisana w kamieniu
Dean Cemetery otwarto w 1846 roku na terenie dawnej posiadłości Dean House. Powstał w odpowiedzi na przepełnienie starszych edynburskich cmentarzy. Jego układ zaprojektował architekt David Cousin, wykorzystując istniejącą zieleń oraz ukształtowanie terenu. Dzięki temu nekropolia ma charakter cmentarza ogrodowego, z alejkami, dojrzałymi drzewami i tarasami.
O wartości tego miejsca decydują również rozbudowane pomniki: obeliski, krzyże, popiersia, rzeźby żałobne i rodzinne mauzolea. Szczególnie wyróżnia się granitowa piramida Andrew Rutherfurda i jego żony Sophii Frances. Jej forma nawiązuje do zainteresowania starożytnym Egiptem, widocznego w europejskiej sztuce nagrobnej.
Na cmentarzu spoczywają przedstawiciele szkockiego życia artystycznego i publicznego. Jednym z najbardziej znanych jest David Octavius Hill, malarz i pionier fotografii, współtwórca słynnego duetu Hill i Adamson.
Scottish National Gallery of Modern Art – sztuka w dwóch historycznych budynkach
Szkocka Narodowa Galeria Sztuki Nowoczesnej prezentuje sztukę XX i XXI wieku. Pierwszą publiczną siedzibę otwarto w 1960 roku w Inverleith House. W 1984 roku galeria przeniosła się do budynku przy Belford Road, znanego obecnie jako Modern One. W 1999 roku po przeciwnej stronie ulicy otwarto Modern Two. Modern One zajmuje dawną szkołę Johna Watsona, natomiast Modern Two mieści się w dawnym sierocińcu.
Kolekcja obejmuje dzieła między innymi Pabla Picassa, Salvadora Dalego, Joana Miró, Roya Lichtensteina i Louise Bourgeois. Do szczególnie charakterystycznych prac należą ogromna, realistyczna rzeźba noworodka „A Girl” Rona Muecka, „Spider” Louise Bourgeois oraz surrealistyczny „Lobster Telephone” Salvadora Dalego i Edwarda Jamesa.
Sztuka wychodzi tu także poza sale wystawowe. Na fasadzie Modern One znajduje się neon Martina Creeda „EVERYTHING IS GOING TO BE ALRIGHT”, a przy Modern Two instalacja Nathana Coleya „There will be no Miracles Here”. Otaczające budynki ogrody są częścią przestrzeni ekspozycyjnej.
Dean Village – dawna osada młynarska nad rzeką
Dean Village wyrosło nad Water of Leith jako osada młynarska o średniowiecznych korzeniach. Rzeka dostarczała energii potrzebnej do napędzania młynów, a miejscowi młynarze przez stulecia uczestniczyli w zaopatrywaniu Edynburga w mąkę. Ślady tej działalności zachowały się w postaci kamieni młyńskich i dekoracji przedstawiających pieczywo.
Najbardziej rozpoznawalnym zespołem zabudowy jest Well Court, z wewnętrznym dziedzińcem i wieżą zegarową. Powstał w latach 80. XIX wieku z inicjatywy Johna Ritchiego Findlaya, właściciela gazety „The Scotsman”. Architekt Sydney Mitchell zaprojektował mieszkania dla miejscowych pracowników oraz wspólną salę służącą mieszkańcom.
Dziś Dean Village jest przede wszystkim dzielnicą mieszkalną. Kamienne domy, mostki i zabudowa nad wodą przypominają o jej odrębnym, dawniej przemysłowym charakterze. Przez okolicę prowadzi Water of Leith Walkway, pozwalająca oglądać osadę z perspektywy nadrzecznych ścieżek.
