Szkocki Parlament – z wizytą w Holyrood w Edynburgu

Parlament Szkocji, nazywany często Holyrood od dzielnicy Edynburga, w której ma siedzibę, stanowi prawo w sprawach przekazanych władzom szkockim i kontroluje działalność rządu Szkocji. Zasiada w nim 129 posłów, określanych skrótem MSP (Member of the Scottish Parliament). Parlament i rząd to odrębne instytucje: posłowie uchwalają prawo i sprawują kontrolę, a rząd prowadzi politykę w granicach przyznanych mu kompetencji.

Od dawnego parlamentu do współczesnego Holyrood

Pierwszy parlament szkocki istniał od średniowiecza do 1707 roku. Po unii Szkocji z Anglią jego miejsce zajął parlament Wielkiej Brytanii w Westminsterze. Powrót własnego parlamentu stał się możliwy pod koniec XX wieku. W referendum z 1997 roku większość głosujących poparła jego utworzenie, a podstawę prawną nadał mu Scotland Act 1998.

Pierwsze wybory odbyły się 6 maja 1999 roku, a pierwsze posiedzenie – sześć dni później. 1 lipca 1999 roku parlament został uroczyście otwarty i uzyskał pełne uprawnienia ustawodawcze. Początkowo obradował w budynku Zgromadzenia Ogólnego Kościoła Szkocji. W 2004 roku przeniósł się do nowej siedziby u podnóża Royal Mile, zaprojektowanej przez zespół kierowany przez Enrica Mirallesa. Budynek oficjalnie otwarto 9 października 2004 roku.

Co może decydować Parlament Szkocji?

Przekazanie części uprawnień ze szczebla brytyjskiego do Szkocji nazywa się dewolucją. Parlament w Holyrood może uchwalać przepisy między innymi dotyczące ochrony zdrowia, edukacji, mieszkalnictwa, samorządu, wymiaru sprawiedliwości i policji. Ma też kompetencje w części spraw podatkowych, socjalnych, transportowych i środowiskowych.

Nie wszystkie decyzje dotyczące Szkocji zapadają jednak w Holyrood. Obrona, polityka zagraniczna, imigracja, waluta i większość prawa pracy pozostają w gestii parlamentu Zjednoczonego Królestwa w Westminsterze. Dlatego przy ocenie decyzji politycznych warto rozróżniać, czy dana sprawa należy do kompetencji szkockich, czy brytyjskich.

Jak parlament działa współcześnie?

Posłowie debatują i głosują nad projektami ustaw oraz budżetem. Ważną część pracy wykonują komisje parlamentarne: analizują projekty przepisów, wysłuchują ekspertów i przedstawicieli społeczeństwa, a także badają działania rządu. Projekt ustawy przechodzi kolejne etapy kontroli, podczas których może zostać zmieniony, zanim parlament zdecyduje o jego przyjęciu.

Parlament wybiera również pierwszego ministra Szkocji, który stoi na czele szkockiego rządu. Po wyborach w 2026 roku posłowie ponownie wybrali na to stanowisko Johna Swinneya.

Jak wybiera się posłów?

Wyborca otrzymuje dwie karty do głosowania. Na pierwszej wybiera kandydata w swoim okręgu; mandat zdobywa osoba z największą liczbą głosów. W ten sposób wybieranych jest 73 posłów. Na drugiej karcie wyborca głosuje na partię lub kandydata niezależnego w swoim regionie. Szkocja ma osiem regionów, z których każdy wybiera po siedmiu dodatkowych posłów – razem 56.

Mandaty regionalne przydziela się z uwzględnieniem zarówno głosów z drugiej karty, jak i mandatów okręgowych zdobytych już przez daną partię. Dzięki temu część regionalna koryguje wynik wyborów okręgowych i zwiększa proporcjonalność całego parlamentu. System ten nosi nazwę Additional Member System (AMS); do podziału mandatów regionalnych stosuje się zmodyfikowaną metodę d’Hondta.

Ostatnie wybory

Ostatnie wybory do Parlamentu Szkocji odbyły się 7 maja 2026 roku. Najwięcej mandatów zdobyła Szkocka Partia Narodowa (SNP) – 58, czyli mniej niż 65 potrzebnych do samodzielnej większości w 129-osobowym parlamencie.