Jeśli ktoś interesuje się lotnictwem i podczas pobytu w Edynburgu ma wybrać jedno miejsce poza centrum miasta, National Museum of Flight w East Fortune jest bardzo mocnym kandydatem.
To nie jest muzeum z kilkoma samolotami ustawionymi w jednej hali. Całość mieści się na terenie historycznego lotniska East Fortune, a kolekcja została podzielona pomiędzy hangary poświęcone lotnictwu cywilnemu, wojskowemu, epoce odrzutowej i konserwacji zabytkowych maszyn. Samo muzeum określa swoją kolekcję jako największy zbiór samolotów w Szkocji.
Dla mnie magnesem był oczywiście Concorde, ale po wizycie zdecydowanie nie sprowadzałbym tego miejsca tylko do niego. Są tutaj maszyny pokazujące praktycznie całą drogę, jaką przeszło lotnictwo – od prostych konstrukcji śmigłowych, przez pierwsze odrzutowce pasażerskie, po naddźwiękowego Concorde'a i samoloty bojowe.
Concorde – gwiazda muzeum
Najważniejszym eksponatem jest BAC/Sud Aviation Concorde G-BOAA należący niegdyś do British Airways. To jedyny Concorde znajdujący się w Szkocji. Co najważniejsze, nie oglądamy go wyłącznie zza barierek. Można wejść na pokład, przejść przez kabinę pasażerską i zajrzeć do kokpitu. Obok przygotowano ekspozycję opowiadającą o wyścigu do przekroczenia bariery dźwięku, projektowaniu Concorde'a i realiach podróży naddźwiękowym samolotem.
Dla miłośnika techniki dopiero z bliska widać, jak niezwykła była to konstrukcja. Concorde latał z prędkością około Mach 2, czyli ponad dwa razy szybciej od dzisiejszych samolotów pasażerskich. Charakterystyczny smukły kadłub, skrzydło typu delta i opuszczany nos nie były stylistycznymi ekstrawagancjami – wynikały bezpośrednio z wymagań lotu naddźwiękowego.
Stojąc pod samolotem, zaskakują przede wszystkim jego proporcje. Kadłub jest bardzo długi i wąski, a kabina pasażerska znacznie ciaśniejsza, niż można oczekiwać po legendzie luksusowych podróży. Concorde był maszyną stworzoną przede wszystkim dla prędkości.
Boeing 707 – początek ery odrzutowych podróży
Concorde nie powinien jednak przesłonić pozostałych eksponatów. W tym samym hangarze znajduje się zachowana przednia część Boeinga 707-436 G-APFJ, obejmująca kokpit i kabinę. Według muzeum jest to jedyny zachowany w Wielkiej Brytanii kokpit i fragment kabiny Boeinga 707 dostępny w takiej formie ekspozycyjnej.
To świetne zestawienie z Concorde'em. Boeing 707 reprezentuje rewolucję, która rzeczywiście zmieniła świat na masową skalę – narodziny międzykontynentalnej komunikacji odrzutowej. Concorde był późniejszym, niezwykle ambitnym odgałęzieniem tej historii.
Red Arrows Hawk
W hangarze Concorde Experience znajduje się również Hawk T.1A związany z zespołem Red Arrows. Muzeum podkreśla, że jest to obecnie jedyny samolot Red Arrows prezentowany w Szkocji. Zestawienie go z Concorde'em nie jest przypadkowe – Red Arrows wielokrotnie wykonywały wspólne przeloty z naddźwiękowym samolotem pasażerskim.
Avro Vulcan – drugi gigant East Fortune
Jeżeli Concorde jest gwiazdą części cywilnej, to na zewnątrz podobne wrażenie robi Avro Vulcan B.2A XM597.
Vulcan to jeden z najbardziej charakterystycznych brytyjskich samolotów zimnej wojny – ogromny strategiczny bombowiec z charakterystycznym skrzydłem delta. Egzemplarz XM597 stojący w East Fortune ma przy tym autentyczną historię bojową. Muzeum wskazuje, że jest jednym z zaledwie dwóch Vulcanów, które użyły uzbrojenia podczas rzeczywistego konfliktu.
Dla kogoś interesującego się lotnictwem możliwość porównania w jednym muzeum dwóch tak różnych zastosowań skrzydła delta – w Concordzie i Vulcanie – jest sama w sobie bardzo ciekawa.
De Havilland Comet – samolot, który wyprzedził epokę
Kolejnym obowiązkowym punktem jest de Havilland Comet 4C G-BDIX. Comet zapisał się w historii jako konstrukcja należąca do rodziny pierwszego na świecie odrzutowego samolotu pasażerskiego. Egzemplarz z 1962 roku stoi na zewnątrz przy hangarze konserwatorskim.
To właśnie takie zestawienie sprawia, że East Fortune jest tak interesujące: Comet → Boeing 707 → Concorde. Można na własne oczy prześledzić rozwój brytyjskiego i światowego lotnictwa pasażerskiego w epoce odrzutowej.
Hangar lotnictwa wojskowego
Osobna część muzeum poświęcona jest lotnictwu wojskowemu – od początków walki powietrznej w czasie I wojny światowej aż po współczesne bezzałogowce.
Tutaj warto zwrócić uwagę między innymi na English Electric Lightning F.2A, Hawker Siddeley Harrier, de Havilland Sea Venom, Hawker Sea Hawk, Aero S-103 oraz Bristol Bolingbroke. W kolekcji są nawet bezzałogowce, co dobrze pokazuje, jak ogromną zmianę przeszło lotnictwo wojskowe w ciągu nieco ponad stu lat.
Szczególnie ciekawy jest Lightning – maszyna z czasów zimnej wojny zaprojektowana przede wszystkim do bardzo szybkiego przechwytywania przeciwnika. Zupełnie inną filozofię reprezentuje Harrier, którego znakiem rozpoznawczym stała się możliwość pionowego lub bardzo krótkiego startu i lądowania.
Hangar lotnictwa cywilnego
Nie warto omijać hangaru cywilnego. Nie ma tam jednej maszyny przyciągającej uwagę tak skutecznie jak Concorde, ale właśnie tutaj widać ogromną różnorodność zastosowań samolotu.
Wśród prezentowanych konstrukcji są m.in. Avro Anson C.19, Beech 18, Britten-Norman Islander, de Havilland Dove i de Havilland Dragon, a także mniejsze konstrukcje sportowe i rekreacyjne. Ekspozycja pokazuje lotnictwo nie tylko jako sposób podróżowania, ale również jako narzędzie transportu, komunikacji z odległymi społecznościami, pracy i zwykłej pasji do latania.
East Fortune – muzeum, które samo jest zabytkiem
To jedna z największych zalet tego miejsca. Nie zwiedzamy nowoczesnego budynku, do którego przypadkiem wstawiono stare samoloty. East Fortune samo jest historycznym lotniskiem, związanym z lotnictwem wojskowym I i II wojny światowej. National Museums Scotland określa je jako jedno z najlepiej zachowanych lotnisk z okresu II wojny światowej w Wielkiej Brytanii.
Dzięki temu pomiędzy poszczególnymi ekspozycjami spacerujemy po prawdziwym terenie lotniczym. Hangary, zabudowania i otwarta przestrzeń są częścią doświadczenia niemal w takim samym stopniu jak znajdujące się wewnątrz samoloty.
Czy warto?
Zdecydowanie tak – i nie tylko dla Concorde'a. Dla mnie najważniejszy był Komet ME163, o którym więcej w osobnym artykule przeczytacie. >>tu<<
Jeżeli ktoś nie interesuje się szczególnie lotnictwem, sam Concorde prawdopodobnie wystarczy, żeby uznać wizytę za udaną. Natomiast dla pasjonata techniki największą zaletą National Museum of Flight jest możliwość zobaczenia obok siebie maszyn reprezentujących zupełnie różne epoki i koncepcje.
Mamy pionierskie samoloty cywilne, pierwszą generację odrzutowych maszyn pasażerskich, samoloty zimnej wojny, Harriera, Vulcana, Boeinga 707 i wreszcie Concorde'a – konstrukcję, która do dziś pozostaje symbolem czasu, kiedy wydawało się, że przyszłością lotnictwa pasażerskiego będzie przede wszystkim coraz większa prędkość.
I chyba właśnie Concorde najlepiej podsumowuje wizytę w East Fortune. Patrząc na niego z kilku metrów, trudno uwierzyć, że regularne loty pasażerskie z prędkością około dwukrotnie większą od prędkości dźwięku były kiedyś codziennością. Dzisiaj pozostaje jednym z najbardziej niezwykłych rozdziałów w historii lotnictwa.
National Museum of Flight zdecydowanie zasługuje więc na kilka godzin, a miłośnik lotnictwa spokojnie może spędzić tutaj większą część dnia.