Craigmillar znajduje się około 10–11 km od Rosslyn Chapel. To jeden z najlepiej zachowanych średniowiecznych zamków w okolicach Edynburga i związany jest z Marią Stuart.
Królowa zatrzymała się tutaj w 1566 roku po zamordowaniu swojego sekretarza Davida Rizzia. W Craigmillar dyskutowano później o sposobie pozbycia się jej męża, lorda Darnleya – wydarzenie przeszło do historii jako „Craigmillar Bond”.
XIV–XV wiek – zamek rodziny Prestonów
Rodzina Prestonów otrzymała ziemie Craigmillar w 1374 roku. Pod koniec XIV wieku zbudowała potężny dom wieżowy w kształcie litery L, stanowiący najstarszą część dzisiejszego zamku. W 1427 roku wieżę otoczono masywnym murem obronnym z narożnymi basztami. Północno-wschodnia baszta została przystosowana do użycia wczesnej broni palnej i jest jednym z najstarszych przykładów stanowiska artyleryjskiego w szkockim zamku. Prestonowie należeli do elity Edynburga. Pełnili funkcje szeryfów, członków parlamentu i burmistrzów miasta. Sir William Preston podarował kościołowi St Giles relikwię, którą uważano za fragment ramienia św. Idziego – patrona Edynburga.
1544 – zniszczenie przez Anglików
W 1544 roku armia angielska dowodzona przez hrabiego Hertford zaatakowała okolice Edynburga podczas konfliktu zwanego Rough Wooing. Anglicy próbowali zmusić Szkotów do małżeństwa małej Marii Stuart z przyszłym królem Anglii Edwardem VI. Craigmillar został zdobyty i spalony. Mieszkańcy Edynburga ukryli tutaj część swojego dobytku, przekonani, że będzie bezpieczny, ale zamek został splądrowany. Po ataku Prestonowie odbudowali rezydencję i rozbudowali jej część mieszkalną.
Maria Stuart w Craigmillar
Maria Stuart przebywała w zamku co najmniej w 1563 roku oraz ponownie w listopadzie 1566 roku. Craigmillar był dla niej spokojną rezydencją poza zatłoczonym i politycznie niebezpiecznym centrum Edynburga. Podczas pobytu w 1566 roku królowa dochodziła do siebie po ciężkiej chorobie. Jej małżeństwo z Henrykiem Stuartem, lordem Darnleyem, znajdowało się już w głębokim kryzysie. Darnley:
• domagał się większej władzy;
• brał udział w spisku zakończonym zamordowaniem Davida Rizzia, sekretarza królowej;
• utracił zaufanie Marii i dużej części szkockiej arystokracji.
W czasie pobytu Marii w Craigmillar grupa możnych dyskutowała o sposobie usunięcia Darnleya. Rozmowy te przeszły do historii jako Craigmillar Bond. Początkowo rozważano rozwód albo unieważnienie małżeństwa. Maria miała jednak obawiać się, że rozwód podważy prawa jej syna Jakuba do tronu. Według późniejszych relacji arystokraci sugerowali, że znajdą inny sposób rozwiązania problemu. Nie zachował się podpisany dokument jednoznacznie potwierdzający plan morderstwa. Nie wiadomo również, ile Maria wiedziała o rzeczywistych zamiarach możnych. Określenie „Craigmillar Bond” odnosi się przede wszystkim do relacji o tajnych rozmowach. W lutym 1567 roku Darnley został zamordowany w Edynburgu. Dom, w którym przebywał, wysadzono, ale jego ciało znaleziono w ogrodzie bez obrażeń typowych dla eksplozji. Podejrzenia padły między innymi na hrabiego Bothwella, który kilka miesięcy później został trzecim mężem Marii. To właśnie związek rozmów w Craigmillar z późniejszym morderstwem czyni zamek jednym z najważniejszych miejsc w historii Marii Stuart.
XVII–XVIII wiek – Gilmourowie i opuszczenie zamku
W 1660 roku posiadłość kupił sir John Gilmour, wpływowy prawnik i przewodniczący najwyższego szkockiego sądu cywilnego. W 1661 roku dobudował wygodniejsze zachodnie skrzydło mieszkalne. Zamek osiągnął wówczas swoją ostateczną formę: średniowieczna wieża i mury zostały połączone z późniejszą rezydencją. W XVIII wieku Gilmourowie przenieśli się do wygodniejszego Inch House. Craigmillar stopniowo opustoszał i zaczął być traktowany jako malownicza, romantyczna ruina.
Craigmillar jako plan filmowy
Zamek wykorzystano w filmie Netflixa „Outlaw King” z Chrisem Pine’em jako Robertem Bruce’em. Craigmillar zagrał zamek Bruce’a i otaczającą go średniowieczną osadę. Na potrzeby zdjęć:
• wzniesiono tymczasową średniowieczną wioskę;
• dodano stajnie i drewniane zabudowania;
• zamontowano fikcyjne kamienne ściany i bramy;
• kręcono sceny bitewne w pobliżu cisów na dziedzińcu.
