Wieczorem główny plac Oaxaca, nazywany Zócalo, zmienia się w ogromny salon taneczny pod gołym niebem. Pomiędzy drzewami, restauracyjnymi ogródkami i zabytkowymi budynkami ustawiają się pary, które przy dźwiękach orkiestry lub marimby tańczą danzón. Nie ma tu zamkniętej sceny ani wyraźnego podziału na wykonawców i publiczność. Tancerze zajmują środkową część placu, a mieszkańcy i turyści otaczają ich szerokim kręgiem, obserwując spokojne, eleganckie ruchy.
Danzón jest jednocześnie gatunkiem muzycznym i tańcem towarzyskim. Powstał na Kubie w drugiej połowie XIX wieku, wywodząc się z wcześniejszych form kontradansowych. Za pierwszy oficjalnie zaprezentowany utwór tego gatunku uznaje się Las Alturas de Simpson autorstwa Miguela Faílde. Utwór wykonano 1 stycznia 1879 roku w mieście Matanzas, które do dziś uważa się za kolebkę danzónu. Z czasem taniec dotarł do Meksyku, gdzie szczególną popularność zdobył w portowym Veracruz, a następnie w mieście Meksyk i Oaxaca.
W przeciwieństwie do żywiołowej salsy czy szybkiego mambo danzón jest tańcem spokojnym, dostojnym i bardzo precyzyjnym. Partnerzy poruszają się niewielkimi krokami, utrzymując wyprostowaną sylwetkę i zachowując elegancki dystans. Charakterystyczne są krótkie zatrzymania, podczas których pary nieruchomieją i oczekują na kolejną część melodii. Tancerze nie próbują imponować gwałtownymi figurami. Najważniejsze są wyczucie rytmu, harmonia partnerów, sposób prowadzenia oraz elegancja każdego gestu.
Istotną częścią danzónu jest także strój. Kobiety często zakładają eleganckie sukienki, buty na obcasie i kwiaty we włosach. Mężczyźni pojawiają się w koszulach, marynarkach, jasnych spodniach, a czasami także w charakterystycznych kapeluszach. Ubiór podkreśla uroczysty charakter spotkania. Nawet kiedy taniec odbywa się na miejskim placu, uczestnicy zachowują się tak, jakby znajdowali się w dawnym salonie balowym. Badacze kultury danzónu zwracają uwagę, że kapelusze, buty, garnitury, kwiaty i pozostałe elementy stroju są nie tylko ozdobą, lecz także częścią społecznego rytuału związanego z tańcem.
Oaxaca zajmuje szczególne miejsce w historii meksykańskiego danzónu. W położonej niedaleko miasta miejscowości Zaachila urodził się kompozytor Amador Pérez Torres, znany jako „Dimas”. Jest on autorem słynnego utworu Nereidas, określanego niekiedy mianem „króla danzónów”. Melodia ta powstała w pierwszej połowie XX wieku i do dziś pozostaje jednym z najbardziej rozpoznawalnych utworów wykonywanych podczas spotkań tanecznych w całym Meksyku.
My trafiliśmy na taki wieczór taneczny podczas spaceru po centrum Oaxaca. Zócalo było pełne ludzi, ale atmosfera pozostawała spokojna i serdeczna. Jedni tańczyli z niezwykłą powagą, inni uśmiechali się do partnerów, a wokół nich gromadzili się widzowie. Muzyka, światła, stare drzewa i kolonialna zabudowa tworzyły scenerię, której nie da się odtworzyć w zamkniętej sali. Było to jedno z tych spotkań, podczas których najlepiej widać, że główny plac meksykańskiego miasta nie jest jedynie zabytkiem lub miejscem przeznaczonym dla turystów. Nadal pełni swoją dawną funkcję – jest przestrzenią spotkań, muzyki, rozmów i wspólnej zabawy.